Астана сәуір айында Өңірлік экологиялық саммит 2026 қабылдайды
АСТАНА – Өңірлік экологиялық саммит (ӨЭС) 2026 22-24 сәуірде өтеді және өңірдің мемлекеттік органдарының, халықаралық ұйымдардың, даму институттарының, сарапшылар қоғамдастығының, бизнес пен азаматтық қоғамның өкілдерін қоса алғанда, 1500-ге жуық қатысушыны біріктіреді, деп хабарлады Экология және табиғи ресурстар министрлігі.
Форум Біріккен Ұлттар Ұйымымен серіктестікте климаттық және экологиялық сын-қатерлерге жауап ретінде өңірлік шешімдерді әзірлеуге бағытталған.
Саммитті өткізу бастамасын Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 78-ші сессиясында ұсынды және 2025 жылы 80-ші сессияда расталды.
Халықаралық қолдау
ӨЭС 2026 Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымын (ЭЫДҰ), Жаңартылатын энергия көздері жөніндегі халықаралық агенттікті (IRENA), Халықаралық энергетикалық агенттікті (ХЭА) және басқа да жаһандық және өңірлік институттарды қоса алғанда, негізгі халықаралық әріптестердің қолдауымен іске асырылатын болады. БҰҰ Бас Ассамблеяның 2023 жылғы 19 желтоқсандағы 78/147 қарарымен бастаманы ресми қолдады, онда Орталық Азияның экологиялық проблемаларын шешу үшін өңірлік ынтымақтастықты нығайту қажеттілігі атап көрсетілген.
Саяси қолдау сондай-ақ бірқатар негізгі көпжақты құжаттарда, оның ішінде 2024 жылғы шілдеде Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде қабылданған Қарабақ декларациясында да; 2024 жылғы тамыздағы Орталық Азия мемлекеттері басшыларының алтыншы консультативтік кеңесінің бірлескен мәлімдемесінде; сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Түркі мемлекеттері ұйымының он бірінші саммитінде қабылданған Бішкек декларациясында жоғары деңгейде расталды.
Бастама 2025 жылы Астана халықаралық форумында, БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің қатысуымен Орталық Азия мен Ауғанстан үшін орнықты даму мақсаттары жөніндегі БҰҰ өңірлік орталығын ашу шеңберінде, сондай-ақ теңізге шыға алмайтын дамушы елдер бойынша БҰҰ үшінші конференциясында қосымша танылды.
Мақсаттар және күтілетін нәтижелер
Саммит экологиялық құлдыраудың жаһандық символына айналған - Арал теңізінің апаты – мен жалғасып жатқан Каспий теңізі деңгейінің төмендеуін қоса климаттық және экологиялық проблемаларды шешудің өңірлік тәсілін көрсететін келісілген практикалық шешімдер мен тетіктерді әзірлеуге бағытталған.
Негізгі басымдықтар Орталық Азияның жасыл қаржыландыруға деген нақты қажеттіліктерін айқындауды, бейімдеу шараларын қолдауды, төмен көміртекті технологияларды дамытуды және өңірдің экологиялық тұрақтылығын нығайтуды қамтиды. Саммит сондай-ақ үкіметтер, халықаралық ұйымдар, ғылыми институттар және жеке сектор арасындағы диалог пен ынтымақтастық үшін тұрақты тұғырнама болуға арналған.
ӨЭС 2026 күтілетін нәтижелерінің ішінде - экология және орнықты даму саласындағы өңірлік ынтымақтастық мәселелері бойынша Орталық Азия мемлекеттері басшыларының бірлескен декларациясын қабылдау; саммиттің түйінді тақырыптық бағыттары бойынша бастамаларды іске асыруды қоса алғанда, Орталық Азияның орнықты болашағына бағытталған БҰҰ агенттіктерімен бірлесіп 2026-2030 жылдарға арналған өңірлік іс-қимыл бағдарламасын бекіту; жаңа экологиялық жобалар мен бастамаларды іске қосу.
Сегіз негізгі тақырыптық бағыттар
Саммиттің күн тәртібі өзара байланысты сегіз бағытқа шоғырландырылады.
Біріншісі - шығарындыларды азайту, энергия тиімділігін арттыру және жаңартылатын энергия көздерін дамыту арқылы климаттық өтуді қолдау. Екіншісі - халық пен экожүйені климаттық және табиғи тәуекелдерден қорғауға бағытталған бейімделу және экономикалық орнықтылық. Үшінші бағыт орнықты ауыл шаруашылығы мен ресурстарды интеграцияланған басқаруды қоса алғанда, азық-түлік қауіпсіздігі мен экожүйелерді қамтиды. Төртіншісі Арал және Каспий теңіздері сияқты су ресурстарын қорғау мен экожүйелерді сақтауды қоса алғанда, табиғи ресурстарды тұрақты басқаруға арналған. Бесінші бағыт ауаның ластануына қарсы күреспен және айналмалы экономика қағидаттарына көшуді қоса алғанда, қалдықтарды басқару жүйесін дамытумен байланысты. Алтыншы - экологиялық мақсаттарға қол жеткізу тетіктері, соның ішінде жасыл қаржыландыру, технологияларды беру және Париж келісімінің нарықтық тетіктері. Жетінші бағыт - жұмыс орындарын құруға, кадрларды қайта даярлауға, гендерлік теңдікке және осал топтарды қолдауға баса назар аудара отырып, әділ және инклюзивті көшу. Сегізінші бағыт экологиялық білім беруді, цифрлық шешімдерді және ресурстарды басқаруда жасанды интеллектті қолдануды қоса алғанда, экологиялық және цифрлық құзыреттерге арналған.
ӨЭС 2026 даярлық
Саммитке дайындық 2025 жылы Орталық Азия мен Еуропада, сондай-ақ БҰҰ-ның негізгі алаңдарында, соның ішінде COP30, Қоршаған орта жөніндегі БҰҰ Ассамблеясы (ЮНЕА-7) және БҰҰ Бас Ассамблеясында өткен бірқатар өңірлік және халықаралық консультациялар арқылы жүргізілді. Нәтижесінде саммиттің жаңартылған тұжырымдамасы, бірлескен декларация жобасы бекітіліп, 20-дан астам өңірлік бастама іске қосылды.
Қосымша ақпаратты ӨЭС 2026 ресми сайтында алуға болады.