Климаттың өзгеруінің Орталық Азия халқының денсаулығына әсері COP-30 аясында талқыланды

Бразилияның Белен қаласында өтіп жатқан Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясына мүше тараптардың 30-сессиясы (COP-30) аясында «Климаттың өзгеруі, денсаулық және Орталық Азиядағы еңбек өнімділігінің төмендеуі» тақырыбында сайд-ивент өтті. Іс-шараның тең ұйымдастырушысы Орталық Азия климаттық қорының Климаттың өзгеруі және жасыл энергетика бойынша Орталық Азияға арналған Жобалық офисі (бұдан әрі – CACF) болды. Оған мемлекеттік органдардың, халықаралық ұйымдардың және сарапшылар қауымдастығының өкілдері қатысты. Қатысушылар көтерілген мәселенің өзектілігін атап өтіп, климаттың өзгеруінің денсаулық пен еңбек өнімділігіне кері әсерін төмендету жөнінде практикалық ұсынымдар әзірледі, сондай-ақ бұл тұжырымдарды 2026 жылғы Өңірлік экологиялық саммитке (бұдан әрі – ӨЭС-2026) дайындық процесіне енгізу тәсілдерін талқылады.

Сайд-ивентке Қазақстан мен Тәжікстанның табиғат қорғау ведомстволарының өкілдері, БҰҰ Халық саны қоры (UNFPA), PIK, Гейдельберг университеті, БҰҰ университеті және басқа да ұйымдардың өкілдері қатысты.

Талқылау барысында Орталық Азия климаттың өзгеруіне ең осал өңірлердің бірі екендігі және бұл аймақтағы жылыну қарқынының жаһандық орташа көрсеткіштен едәуір жоғары екендігі атап өтілді. Сарапшылардың бағалауынша, жедел шаралар қабылданбаған жағдайда, ғасыр соңына қарай Орталық Азияның кейбір өңірлерінде температура 5-6°C-қа дейін көтерілуі мүмкін.

Қатты құрғақшылықтар мен су ресурстарының маусымдық тапшылығы гидроэнергетика мен суару жүйелеріне жүктемені арттырып, өңірдің азық-түлік қауіпсіздігі мен тұрақтылығына елеулі қауіп төндіруде. 

Климаттың өзгеруі сонымен қатар адам денсаулығы мен еңбек өнімділігіне төнетін өсіп келе жатқан, бірақ жеткілікті зерттелмеген қатерге айналуда. Экстремалды ыстық жағдайлары жиілеп, жылу әсерінен туындайтын аурулармен (жылу әлсіреуі, күн өту), сусызданумен, жүрек-қан тамырлары және тыныс алу жүйесінің бұзылуларымен, психикалық денсаулық проблемаларымен байланыстырылуда. Ғылыми зерттеулер климаттың өзгеруінің жыныстық және репродуктивтік денсаулыққа, соның ішінде аналар мен нәрестелердің денсаулығына тікелей әсерін де атап өтуде.

Еңбек өнімділігі, әсіресе ашық ауада жұмыс істеуді талап ететін салаларда (құрылыс, ауыл шаруашылығы, қызмет көрсету саласы), экстремалды ыстық кезеңдерінде айтарлықтай төмендейді. Сонымен қатар гендерлік теңсіздік байқалады: бейресми жұмыспен қамтылғандар, әсіресе әйелдер мен көшедегі саудагерлер, сондай-ақ балалар мен қарттар қорғаныс инфрақұрылымына, салқындату жүйелеріне немесе еңбек қауіпсіздігі шараларына қолжетімділіктің шектеулі болуына байланысты жылу стрессіне анағұрлым ұшырағыш келеді.

Қазақстан мен Тәжікстан өкілдері жылу стрессінің денсаулыққа әсеріне қатысты дәлелді деректердің шектеулілігі аймақтағы үкіметтер деңгейінде тиісті саясатты әзірлеуді қиындататынын атап өтті.

Іс-шарада климаттың өзгеруінің, соның ішінде экстремалды ыстықтың, денсаулық пен еңбек өнімділігіне әсері жөніндегі ғылыми шолу ұсынылды. Сондай-ақ бейімделу мен тұрақтылықты арттыру жолдары, денсаулық сақтау жүйесінің дайындық шаралары, еңбек қорғау тетіктері және гендерлік бағдарланған саясаттар талқыланды.

Қатысушылар зерттеушілер, мемлекеттік органдар және халықаралық ұйымдар арасындағы ынтымақтастықты күшейтуге, бірлескен іс-қимылдар мен бейімделу шараларын ынталандыруға уағдаласты.

Сайд-ивент қорытындысы бойынша Орталық Азия елдерінің үкіметтеріне, халықаралық ұйымдарға және зерттеу институттарына арналған климаттың өзгеруінің денсаулық пен еңбек өнімділігіне теріс әсерін азайтуға бағытталған, сондай-ақ осы тұжырымдарды ӨЭС-2026-ға дайындық процесіне енгізу жөніндегі практикалық ұсынымдар топтамасы әзірленді.

Бұған дейін хабарланғандай, Өңірлік экологиялық саммит 2026 жылғы 22-24 сәуір аралығында Астана қаласында өтеді, онда Орталық Азия елдерінің экологиялық мәселелері мен оларды шешу жолдары талқыланатын болады.Within the framework of the 30th Conference of the Parties to the UN Framework Convention on Climate Change (COP-30), held in Belém, Brazil, a side event titled “Climate Change, Health and Productivity Loss in Central Asia” took place. The event, co-organized by the Project Office for Central Asia on Climate Change and Green Energy of the Central Asia Climate Foundation (CACF), brought together representatives of government agencies, international organizations, and the expert community. Participants emphasized the urgency of addressing the issue, developed a set of practical recommendations to mitigate the negative impacts of climate change on health and labor productivity, and discussed ways to integrate these findings into the preparatory process for the Regional Ecological Summit 2026 (RES-2026).

The side event was attended by representatives of the environmental authorities of Kazakhstan and Tajikistan, the United Nations Population Fund (UNFPA), PIK, Heidelberg University, the United Nations University, and others.

During the discussion, it was noted that Central Asia is among the world’s regions most vulnerable to climate change, with warming rates significantly exceeding the global average. The region is already experiencing a marked increase in average annual temperatures, and according to expert forecasts, without urgent measures, temperatures in some parts of Central Asia could rise by 5-6°C by the end of the century.

Severe droughts and seasonal fluctuations in water availability are increasing pressure on hydropower generation and irrigation systems, posing serious challenges to food security and regional stability. 

Climate change also represents a growing, yet insufficiently studied, threat to human health and labor productivity. Extreme heat is increasingly associated with heat-related illnesses (such as heat exhaustion and heatstroke), dehydration, cardiovascular and respiratory disorders, and mental health issues. A growing body of research also highlights the direct impacts of climate change on sexual and reproductive health, including maternal and neonatal outcomes.

Labor productivity, particularly in sectors involving outdoor work – such as construction, agriculture, and services – is significantly reduced during periods of extreme heat. Gender inequality is also evident: informal workers, particularly women and street vendors, as well as children and the elderly, are disproportionately affected by heat stress, often lacking access to protective infrastructure, cooling, or occupational safety measures.

Representatives of Kazakhstan and Tajikistan emphasized that the limited evidence base on the health impacts of heat stress complicates the development of appropriate policies at the government level in the region.

The event featured a scientific overview on the impacts of climate change – particularly extreme heat – on health and labor productivity in Central Asia, discussing possible adaptation and resilience-building pathways, healthcare system preparedness, labor protection mechanisms, and gender-responsive policies.

Participants agreed to enhance cooperation between researchers, government bodies, and international organizations to promote joint action and adaptation measures.

Following the side event, a set of practical recommendations was developed for the governments of Central Asian countries, international organizations, and research institutions aimed at reducing the negative effects of climate change on health and labor productivity, and integrating these findings into the preparatory process for RES-2026.

As previously reported, the Regional Ecological Summit is scheduled to take place in Astana on 22-24 April 2026, where the environmental challenges facing Central Asian countries and potential solutions will be discussed.